Nature dergisi tarafından literatürden seçilen önemli bilimsel sonuçlar arasında gösterilen bir çalışmada çok nadir bir çift yıldız sisteminin keÅŸfi duyruldu (Nature, Research Highlights, Vol 547, 13 Temmuz 2017).
KeÅŸfedilen çift sistem, ölü bir yıldızın etrafında 71.2 dakikada dolanan yıldız olamamış bir gök cisimden oluÅŸmaktadır.
Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümün’nden Prof. Dr. Belinda Kalomeni’nin de yer aldığı MIT, Harvard Üniversitesi, Bishop Üniversitesi, Montreal Üniversitesi, NASA ve Dartmouth Üniversitesi’nde bulunan astronomlardan oluÅŸan uluslararası bir araÅŸtırma grubu NASA Kepler K2 uzay teleskobu ve yer konuÅŸlu birçok teleskoptan elde edilen verileri kullanarakWD1202-024 olarak adlandırılan çok nadir bulunan bir çift yıldız sistemini keÅŸfetti.
Bu çift yıldız sistemi, GüneÅŸ benzeri yıldızların evrimlerinin son aÅŸamasını temsil eden beyaz cüce olarak adlandırılan ölü bir yıldızın kalıntısı ve kütlesinin çok düÅŸük olması nedeniyle normal bir yıldız oluÅŸturamamış bir gök cismi olan kahverengi cüceden oluÅŸmaktadır. Uluslararası astronomlardan oluÅŸan bu gurup her 71.2 dakikada, beyaz cücenin kahverengi cüce tarafından tamamen örtüldüÄŸünü tesbit etmiÅŸlerdir. Çift yıldız sistemini oluÅŸturan bu gök cisimleri birbirlerinden sadece 310.000 km uzaktadırlar. Çalışmada bu gök cisimlerinin Yer-Ay uzaklığından daha yakın bir uzaklığa, sistemdeki büyük kütleli cismin, küçük kütleli cisme kütle aktarmadan nasıl geldiÄŸi de çalışılmıştır.
Åžekil 1.Merkezi nokta kaynak WD1202 sisteminin gökyüzündeki görüntüsünü göstermektedir. Yapılan çalışmanın sonucunda elde edilen çift yıldızın model görüntüsü saÄŸ üste gösterilmiÅŸtir.
Sisteme iliÅŸkin oluÅŸturulan model, yıldızın beyaz cüce olarak evrimleÅŸmeden önce kırmızı dev yıldız olarak geniÅŸlemiÅŸ olabileceÄŸi bu aÅŸamada kahverengi cüceyi de içine aldığını önermektedir. Bu da daha küçük kütleli cisimin içeri doÄŸru spiraller çizmesine, dev yıldızın maddesinin çoÄŸunun dışarı atılmasına ve geriye bir beyaz cüce kalmasına neden olmuÅŸtur.
Yazarlar ayrıca 250 milyon yıldan daha kısa bir zamanda bileÅŸenlerin kütle transferini baÅŸlatabilecek yakınlığa ulaÅŸacağını böylece WD1202-024 çift sisteminin ÅŸimdiye kadar keÅŸfedilen en kısa dönemli kataklismik deÄŸiÅŸen yıldız öncesi sistem olduÄŸunu da belirtmektedirler. Bu tür sistemler evrende çok nadir bulunması açısından önemlidir.
Åžekil 2.Siyah pürüzlü eÄŸri 71.23 dakika yörünge dönemine sahip WD1202-024 sisteminin K2 ışık deÄŸiÅŸimini göstermektedir. Kırmızı eÄŸri 5 dakika süren tam tutulma ve bileÅŸen yıldız üzerindeki ışık etkisini temsil eden geometrik modeli temsil etmektedir. Mavi eÄŸri K2 gözlemlerini temsil eden modeli göstermektedir.
Yapılan çalışma, National Science Foundation (NSF), Türkiye Bilimsel ve Teknolojik AraÅŸtırma Kurumu (TÜBÄ°TAK) ve The Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada (NSERC) gibi kurumlar tarafından desteklenmiÅŸtir.
Nature dergisinde duyurulan bu çalışmanın 15 sayfalık detaylı sonuçları Monthly Notices of the Royal Astronomical Society(MNRAS)tarafından basıma kabul edilmiÅŸtir. Yayına iliÅŸkin bilgiler:
Yayın Başlığı: WD 1202-024: The Shortest-Period Pre-Cataclysmic Variable
Araştırmacılar: S. Rappaport, A. Vanderburg, L. Nelson, B.L. Gary, T.G. Kaye, B. Kalomeni, S.B. Howell, J.R. Thorstensen, F.-R. Lachapelle, M. Lundyve J. St-Antoine
DOI: https://doi.org/10.1093/mnras/stx1611
Çalışmaya iliÅŸkin baÄŸlantılar.
1- Nature, Research Highlights
2- MNRAS : https://academic.oup.com/mnras/article-lookup/doi/10.1093/mnras/stx1611
3- arXiv : https://arxiv.org/abs/1705.05863
Haber ve duyurunun yapıldığı kaynaklar:
Nature : https://www.nature.com
Space Daily : www.spacedaily.com/reports/Failed_Star_Orbits_a_Dead_Star_Every_71_Minutes_999.html
Phys.org : https://phys.org/news/2017-06-rare-discovery-star-orbits-dead.html
